Sugeng rawuh! Selamat datang di halaman Kamus Basa Jawa A-Z blog Kejawen Wetan.
Bahasa Jawa (Basa Jawa) bukan sekadar alat komunikasi sehari-hari, melainkan sebuah falsafah hidup yang mencerminkan tata krama, sopan santun, dan kedalaman budaya masyarakat Jawa. Di era modern ini, melestarikan bahasa ibu adalah salah satu bentuk cinta kita terhadap warisan leluhur.
Oleh karena itu, halaman Kamus Jawa A-Z ini kami hadirkan sebagai referensi praktis bagi Anda—baik generasi muda, pelajar, maupun siapa saja yang ingin mendalami keindahan Basa Jawa.
🌿 Filosofi Bahasa dalam Kejawen Wetan
Dalam budaya Jawa, terdapat pepatah yang berbunyi:
"Ajining dhiri saka lathi, ajining raga saka busana." (Harga diri seseorang dinilai dari ucapannya, harga diri raga dinilai dari pakaiannya).
Hal ini menunjukkan betapa pentingnya menjaga tutur kata. Bahasa Jawa memiliki tingkatan atau Unggah-Ungguh Basa (Ngoko, Krama Madya, dan Krama Alus) yang mengajarkan kita untuk selalu menghormati orang lain, menghargai yang lebih tua, dan menyayangi yang lebih muda.
Melalui kamus ini, kami tidak hanya memberikan terjemahan harfiah, tetapi juga berupaya menyisipkan konteks budaya agar Anda dapat menggunakan kata-kata tersebut dengan tepat dan penuh adab.
Cara Menggunakan Kamus Ini
Halaman ini dirancang untuk memudahkan pencarian kata. Berikut adalah cara menggunakannya:
- Pilih Huruf: Klik pada huruf abjad (A sampai Z) di bawah atau di samping artikel ini untuk melihat daftar kata.
- Cari Kata: Gulir halaman untuk menemukan kata yang Anda cari.
- Pahami Makna: Setiap entri dilengkapi dengan:
- Arti dalam Bahasa Indonesia
- Tingkatan Bahasa (Ngoko / Krama Alus)
- Contoh Kalimat (Ukara) untuk memudahkan pemahaman konteks.
🤝 Mari Lestarikan Basa Jawa!
Bahasa akan tetap hidup jika terus digunakan dan dipelajari. Kami di Kejawen Wetan berkomitmen untuk terus memperbarui dan menambah koleksi kata dalam kamus ini.
Jika Anda menemukan kata yang belum ada, atau memiliki masukan mengenai arti dan penggunaannya, jangan ragu untuk menghubungi kami melalui halaman Kontak. Kolaborasi Anda sangat berarti untuk menyempurnakan khazanah bahasa kita.
Penutup
Semoga halaman Kamus Basa Jawa A-Z ini dapat menjadi jembatan bagi Anda untuk lebih dekat dengan budaya Jawa. Mari kita jaga dan lestarikan Basa Jawa agar tetap lestari di tanah kelahiran, dan dikenal di mata dunia.
Matur nuwun sanget. (Terima kasih banyak).
Mugi-mugi migunani. (Semoga bermanfaat).
Salam hangat,
Tim Kejawen Wetan 🙏✨| Ngoko | Krama Madya | Krama Inggil | Bahasa Indonesia |
| A | |||
| abang | Abrit | abrit | merah |
| abot | awrat | awrat | berat |
| adang | bethak | bethak | menanak nasi |
| adhem | asrep | asrep | dingin, sejuk |
| adhi | adhi | rayi | adik |
| adoh | tebih | tebih | jauh |
| adol | sade | sade | jual |
| adu | aben | aben | mengadu |
| adus | adus | siram | mandi |
| agama | agami | agami | agama |
| age-age | enggal-enggal | enggal-enggal | cepat-cepat, lekas |
| aja (dibaca: ojo) | mpun | ampun | jangan |
| ajang | ajang | ambeng | tempat, piring |
| aji | aos | aos | nilai, harga |
| aksama | aksami | aksami | ampun, maaf |
| aku | kula (dibaca: kulo) | kawula, dalem | saya, aku |
| ala (dibaca: olo) | awon | awon | jelek, buruk |
| alangan | pambengan | pambengan | halangan, aral |
| alas | wana | wana | hutan |
| ali-ali | sesupe | sesupe | cincin |
| alis | alis | imba | alis |
| amarga | amargi | amargi | sebab, karena |
| amba (dibaca:ombo) | wiyar | wiyar | luas, lebar |
| ambu | ambet | ambet | bau |
| ambung | ambung | aras | cium |
| amit | amit | nuwun sewu | permisi |
| ampir | ampir | pinarak | singgah |
| ana | wonten | wonten | ada |
| anak | yoga | putra | anak |
| anak-anak | anak-anak | peputra | anak-anak |
| angger | uger | uger | asalkan, dengan syarat |
| anggo | angge | agem | pakai |
| angon | angen | angen | pakai |
| ani-ani | pugut | pugut | ani-ani |
| antara | antawis | antawis | antara, selang, sela |
| anti | antos | antos | tunggu |
| anut | tumut | nderek | ikut |
| anyang | awis | awis | menawar |
| anyar | enggal | enggal | baru |
| apa | punapa | punapa | apa |
| apal | apal | apal | hafal |
| apik | sae | sae | bagus, baik |
| apura | apunten | apunten | maaf, ampun |
| aran | nama | asma | nama, sebutan |
| arang | awis | awis | jarang |
| arep | ajeng, purun | badhe, kersa | mau, akan |
| ari-ari | ari-ari | tuntunan | plasenta, ari-ari |
| arum | arum | arum | harum |
| asu | segawom | segawon | anjing |
| ati | manah | (peng) galih | hati, kalbu |
| ati-ati | ngatos-ngatos | atos-atos | hati-hati |
| awak | badan | salira | badan |
| awan | siyang | siyang | siang |
| aweh | nyukani | maringi | memberi |
| ayo | mangga | sumangga | ayo, mari, silahkan |
| B | |||
| bacut, terus | lajeng | lajeng | lantas, kemudian |
| bako | sata | sata | tembakau |
| baku | baken | baken | pokok, baku |
| bali | mantuk | kundur | kembali |
| bacut, terus | lajeng | lajeng | lantas, kemudian |
| bako | sata | sata | tembakau |
| baku | baken | baken | pokok, baku |
| bali | mantuk | kundur | kembali |
| Balung | balung | tosan | tulang |
| banda | banda | besta | borgo, belenggu |
| banjir | bena | bena | banjir, air bah |
| banjur | lajeng | lajeng | lantas, kemudian |
| banget | sanget | sanget | amat, sangat |
| bangkekan | bangkekan | pamekan | pinggang |
| bantal | bantal | kajang sirah | bantal |
| banyu | toya | toya | air |
| bapak | bapak | rama | bapak |
| bareng | sareng | sareng | bersama |
| barep | pembajeng | pembajeng | sulung |
| bata | banon | banon | batu-bata |
| batin | batos | batos | batin, isi hati |
| bathik | serat | serat | batik, corak kain |
| bathuk | bathuk | palarapan | dahi, kening |
| batur | rencang | abdi | teman, pembantu |
| bayen | babaran | babaran | melahirkan |
| bebarengan | sesarengan | sesarengan | bersama-sama |
| bebed | bebed | nyamping | memakai sarung/kain |
| bebek | kambangan | kambangan | itik |
| becik | sae | sae | baik, elok |
| beda | benten | benten | berbeda |
| bekti | bektos | bektos | bakti, hormat |
| ben | kajengipun | kersanipun | biar, tak apalah |
| bener | leres | kasinggihan | benar |
| bengi | dalu | dalu | malam |
| beras | uwos | uwos | beras |
| bisa saged | saged | saged | dapat, bisa |
| biyen | riyin | rumiyin | dahulu |
| bocah | lare | lare | anak |
| bojo | semah | garwa | suami, istri |
| bokong | bokong | bocong | pantat |
| bolah | bolah | benang | benang |
| boreh | boreh | konyoh | bedak |
| brengos | brengos | gumbala, rawis | kumis |
| bubar | bibar | bibar | usai, selesai |
| bubrah | bibrah | bibrah | rusak |
| budhal | bidhal | bidhal | berangkat |
| budi | jawah | jawah | hujan |
| bungah | manah | penggalih | budi, pikir, watak |
| buri | wingking | pengkeran | belakang |
| buru | bujeng | bujeng | kejar |
| butuh | betah | betah | butuh, perlu |
| buwang | bucal | kendhang | membuang |
| buyar | rampung | rampung | bubar |
| C | |||
| cangkem | cangkem | tutuk | bibir |
| carita | cariyos | cariyos | cerita |
| caturan | wicanten | ngendika | pembicaraan |
| cawis | cawis | caos | sedia |
| cedhak | celak | caket | dekat |
| cekel | cepeng | asta | pegang |
| celeng | andhapan | andhapan | babi hutan |
| cepet | enggal | enggal | cepat, segera |
| cilik | alit | alit | kecil |
| clathu | wicanten | ngendika | bicara, berkata |
| coba | cobi | cobi | coba |
| cucul | cucul | lukar | melepaskan |
| cukup | cekap | cekap | cukup |
| cukur | cukur | paras, pangkas | cukur, pangkas |
| cundhuk | cundhuk | sangsangan | tusuk konde |
| D | |||
| dadah | dadah | ginda | pijat |
| dadi | dados | dados | dadi |
| dagang | gramen | gramin | berdagang, niaga |
| dalan | radin | margi | jalan |
| dandan | dandos | busana | berhias, berdandan |
| dawa | panjang | panjang | panjang, jauh |
| desa | dhusun | dhusun | desa, kampung |
| deleng | nungali | mriksani | melihat, mengamati |
| dhadha | jaja | dhadha | dada |
| dhayoh | tamu | tamu | tamu |
| dhek | kala | kala | ketika, saat |
| dhemen | remen | remen | suka, senang |
| dhengkul | dhengkul | jengku | lutut |
| dhewe | piyambak | piyambak | sendiri |
| dhisik | riyen | rumiyen | dahulu |
| dhuwit | yatra | arta | uang |
| dhuwur | inggil | inggil | tinggi |
| di... | dipun... | dipun... | di... |
| dina | dinten | dinten | hari |
| dlamakan | dlamakan | samparan | telapak kaki |
| dluwang | dlacang | dlacang | kertas |
| dodol | sade | sade | jual |
| dolan | dolan | ameng-ameng | bermain-main |
| doyan | purun | kersa | mau, suka akan |
| driji | driji | racikan | jari-jari |
| dudu | sanes | sanes | bukan |
| dulang | ndulang | ndahari | menyuapi |
| dulur | dherek | dherek | saudara |
| dumadi | dumados | dumados | menjadi |
| durung | dereng | dereng | belum |
| duwe | hadhah | kagungan | punya |
| E | |||
| edan | ewah | ewah | gila, hilang akal |
| eling | eling | emut, enget | ingat, sadar, siuman |
| elmu | elmi | elmi | ilmu |
| elu, melu | tumut | nderek | ikut |
| eluh | eluh | waspa | air mata |
| embah | embah | eyang | nenek-kakek |
| embok | ibu | ibu | ibu, inang, mama |
| embuh | kirangan | ngapunten | entah, tidak tahu |
| embun-embunan | embun-embunan | pasundulan | ubun-ubun kepala |
| enak | eca | eca | enak, lezat |
| endem | mendem | wuru | mabuk, lupa diri |
| endhas | sirah | mustaka | kepala |
| endhek | andhap | andhap | rendah |
| endheg | kendel | kendel | henti |
| endhog | tigan | tigan | telur |
| endi | pundi | pundi | mana |
| eneng, meneng | mendel | mendel | diam |
| enggo | engge | agem | pakai |
| enggon | enggen | pidalem | tempat |
| enom | enem | timur | muda |
| entek | telas | telas | habis, usai, selasai |
| enteni | entosi | rantosi | tunggu |
| entuk | angsal | pikantuk | mendapat |
| enya | mangga | sumangga | silakan ambil |
| enyang | awis | awis | tawar, menawar |
| epek | pendhet | pundhut | ambil |
| epek-epek | epek-epek | tapak asta | telapak tangan |
| esuk | enjing | enjing | pagi |
| G | |||
| gajah | liman | liman | gajah |
| gaman | dedamel | dedamel | senjata, alat |
| gamelan | gangsa | gangsa | gamelan |
| gampang | gampil | gampil | mudah |
| ganti | gantos | gantos | ganti, bertukar |
| garing | aking | aking | kering |
| gawa | bekta | asta | bawa |
| gawan | bektan | ampilan | bawaan |
| gawe | damel | damel | buat, membuat |
| gedhang | pisang | pisang | pisang |
| gedhe | ageng | ageng | besar |
| geger | geger | pengkeran | punggung |
| gelang | binggel | binggel | gelang |
| gelem | purun | kersa | mau |
| gelis | enggal | enggal | cepat |
| gelung | gelung | ukel | sanggul |
| genep | jangkep | jangkep | genap, lengkap |
| geneya | kenging punapa | kenging punapa | mengapa |
| geni | latu | grama | api |
| gentenan | gentosan | gentosan | bergantian, bergiliran |
| gering | kera | susut | kurus, kerempeng |
| getih | rah | rah | darah |
| githok | githok | julukan | tengkuk |
| godhong | ron | ron | daun |
| golek | pados | pados | mencari |
| goroh | dora | dora | bohong, dusta |
| gugah | gigah | wungu | bangun |
| gugat | gigat | gigat | mengadu, menggugat |
| gula | gendhis | gendhis | gula |
| gulu | gulu | jangga | leher |
| guna | gina | gina | guna, manfaat |
| gunem | ginem | ngandika | bicara |
| guneman | gineman | ngendikan | berbicara, bercakap |
| guyon | gegujengan | gegujengan | berkelakar |
| guyu | gujeng | gujeng | tawa |
| I | |||
| idep | idep | ibing | bulu mata |
| idu | idu | kecoh | ludah |
| iga | iga | unusan | tulang iga |
| ijo | ijem | ijem | hijau |
| ijoan | ijeman | ijeman | undangan lisan |
| ijol | lintu | lintu | tukar |
| ika, kae | punika | punika | itu |
| iket | iket | destar | ikat kepala |
| iki, iku | niki | punika | ini |
| ilang | ical | ical | hilang |
| ilat | ilat | lidhah | lidah |
| ilo, ngilo | ilo | paningalan | cermin |
| imbu | imbet | imbet | peram |
| imbuh | imbet | tanduk | tambah lagi |
| inep | myipeng | nyare | bermalam |
| ingon-ingon | ingah-ingah | ingah-ingah | ternak, peliharaan |
| ingu | ingah | ingah | pelihara, piara |
| ireng | cemeng | cemeng | hitam |
| (ng)iring(aken) | ngiringaken | ndherekaken | mengantarkan |
| irung | irung | grana | hidung |
| isa | saged | saged | bisa |
| isih | taksih | taksih | masih, sedang |
| isin | isin | lingsem | malu, segan |
| ising, ngising | bebucal | bobotan | buang air besar |
| isor, ngisor | ngandhap | ngandhap | di bawah |
| iwak | ulam | ulam | ikan, daging |
| iya | inggih | nuwun inggih | iya |
| J | |||
| jaba | jawi | jawi | luar |
| jaga | jagi | reksa | jaga |
| jago | sawung | sawung | jago, calon |
| jalu | jalu, panja | jalu, panja | taji |
| jaluk | nedi | nyuwun | minta |
| jamu | jampi | loloh, usada | jamu, obat |
| janggut | janggut | kethekan | dagu |
| jaran | jaran | turangga | kuda |
| jare | cariyosipun | cariyosipun | katanya |
| jarit | sinjang | nyamping | kain |
| jarwa | jarwi | jarwi | arti, maksud, makna |
| jenat | jenat | swargi | almarhum |
| jeneng | nama | asma | nama |
| jenggot | jenggot | gumbala | jenggot |
| jero | lebet | lebet | dalam, tidak dangkal |
| jeruk | jeram | jeram | jeruk |
| jisim | jisim | layon | mayat, jenazah |
| joged | joged | beksa | tari |
| jogedan | jogedan | beksan | tarian |
| jungkat | serat | pethat | sisir |
| jupuk | pendhet | pundhut | ampil, pungut, raih |
| K | |||
| kabeh | sedaya | sedanten | semua |
| kacamata | kacamripat | kacatingal | kacamata |
| kacek | keot | kaot | beda, selisih |
| kaget | kaget | kejot | kaget |
| kajaba | kejawi | kejawi | kecuali, selain |
| kakang | kakang | raka | kakak, abangkakung |
| kakung | kakang | raka | laki-laki |
| kalah | kawon | kasoran | kalah |
| kali | lepen | lepen | sungai |
| kalung | kalung | sangsangan | kalung |
| kambil | klapa | klapa | kelapa |
| kanca | rencang | rencang | teman, kawan |
| kanggo | kangge | kagem | untuk, buat |
| kandha | sanjang | ngendika | bicara, berkata |
| kapal | baito | baito | kapal |
| karep | kajeng | kersa | kehendak, kemauan |
| karo | kalih | kaliyan | dengan |
| kathok | kathok | lancingan | celana |
| katon | ketingal | ketingal | tampak, kelihatan |
| katur | katur | konjuk | buat, untuk |
| kaya | kados | kados | seperti |
| kayu | kajeng | kajeng | kayu |
| kebo | maesa | maesa | kerbau |
| kelakon | kelampahan | kelampahan | terlaksana |
| kelalen | kesupen | kemalingan | terlupa, kelupaan |
| kelambi | rasukan | ageman | baju |
| kelangan | kecalan | kecalan | kehilangan |
| kelud | kelud | samparan | sapu |
| kembang | sekar | sekar | bunga |
| kemben | kemben | kesemekan | stagen |
| kemenyan | sela | sela | kemenyan, dupa |
| kempol | kempol | wengkelan | paha |
| kemu | kemu | kembeng | cuci mulut, kumur |
| kemul | kemul | singep | selimut |
| kena | kenging | kenging | boleh, dapat |
| kene | mriki | mriki | sini |
| kepenak | sekeca | dhangan | enak, embuh |
| kepriye | kados pundi | kados pundi | bagaimana |
| kepung | kepang | kepang | dikelilingi |
| kepungan | kepangan | kepangan | kenduri, selamatan |
| kerep | asring | asring | sering |
| keri | kentun | kentun | ketinggalan |
| keris | dhuwung | wangkingan | keris |
| kesusu | kesesa | kesesa | tergesa-gesa |
| kesuwen | kedangon | kedangon | terlalu lama |
| ketara | ketingal | ketingal | kentara,jelas,nyata |
| ketemu | kepanggih | kepanggih | berjumpa, bertemu |
| ketok | ketingal | ketingal | kelihatan |
| kijing | kijing | sekaran | batu nisan |
| kira-kira | kinten-kinten | kinten-kinten | kira-kira |
| kirim | kentun | kentun | kirip, titip |
| klambi | rasukan | ageman | baju,pakaian |
| klasa | gelaran | gelaran | tikar |
| kleru | klintu | klintu | keliru, salah |
| klumpuk | klempak | klempak | himpun, kumpul |
| kodanan | kejawahan | kejawahan | kehujanan |
| kongkon | kengken | utus | suruh, utus |
| kono | mriku | mriku | situ, sana |
| kowe | sampeyan | panjenengan | kamu, engkau |
| kramas | kramas | jamas | keramas |
| krasa | kraos | kraos | terasa, dapat dirasa |
| krasan | kraos | kraos | betah |
| keringet | keringet | riwe | keringat |
| krungu | mireng | midhanget | mendengar |
| (di)kubur | dipetak | disarekake | dikubur |
| kuburan | kuburan | pasareyan | kuburan, makam |
| kudu | kedah | kedah | harus, mesti |
| kuku | kuku | kenaka | kuku |
| kuning | jene | jene | kuning |
| kuping | kuping | talingan | telinga |
| kurang | kirang | kirang | kurang |
| kuwat | kiyat | kiyat | kuat |
| kuwi | niku | punika | itu |
| L | |||
| labuh | labet | labet | membela |
| lagi | saweg | nembe | sedang |
| lair | liar | miyos | lahir |
| laki, bojo | semah | garwa | suami |
| laki, kawin | laki | cumbana | berse--buh |
| lakon | lampahan | lampahan | jalan cerita |
| laku | lampah | tindak | jalan |
| lalen | kesupen | kesupen | lupa, lalai |
| lali | supe | kalimengan | lupa, tidak ingat |
| lambe | lambe | lathi | bibir |
| lanang | jaler | kakung | laki-laki, pria |
| lara | sakit | gerah, gering | sakit |
| larang | awis | awis | mahal |
| lawang | konten | konten | pintu, jalan |
| lawas | lami, dangu | lami, dangu | lama, kuno |
| layang | serat | nawala | surat |
| lebu | lebet | lebet | dalam |
| lelara | sesakit | sesakit | penyakit |
| lelembut | lelembat | lelembat | roh halus, jin |
| lelungan | kekesahan | peparan | bepergian |
| lemah | siti | siti | tanah |
| lemari | lemantun | lemantun | lemari, almari |
| lembut | lembat | lembat | lembut, halus |
| lemu | lema | lema | gemuk |
| leren | kendel | kendel | istiratah, berhenti |
| lima | gangsal | gangsal | lima, angka 5 |
| linuwih | linangkung | linangkung | luar biasa, hebat |
| liru | lintu | lintu | ganti, tukar |
| liwat | langkung | langkung | lewat |
| lor | ler | ler | utara |
| loro | kalih | kalih | dua |
| luh | luh | waspa | air mata |
| luku | lujeng | lujeng | bajak |
| lulang | cucal | cucal | kulit |
| lumrah | limrah | limrah | lazim, umumnya |
| lunga | kesah | tindak | pergi |
| lungan | kesahan | tindakan | bepergian |
| lungguh | lenggah | pinarak | duduk |
| luput | lepat | lepat | salah, keliru |
| luwih | langkung | langkung | lebih, lewat batas |
| M | |||
| maca | maca | maos | membaca |
| macan | macan | simo | harimau |
| madhep | majeng | majeng | menghadap |
| maju | majeng | majeng | maju,tampil ke muka |
| maling | maling | pandung | pencuri |
| mambu | mambet | ngganda | berbau |