Kentong Magrib: Swara Sore Sing Dulu Nggugah Ati, Saiki Kok Wis Arang Keprungu? Nostalgia Kampung, Makna Ibadah, lan Carane Njaga Tradisi Iki Supaya Ora Ilang Kabeh!

Oleh Kejawen Wetan

Kamis, 22 Oktober 2026

Bagikan :

Tweet

Swara kentongan sing dadi tandha wektu magrib, saiki wis arang keprungu.

 "Duuung... duuung... duuung..."

Ha, rek! Sopo sing gak kenel karo swara iku? Saben sore, pas srengenge arep surup, swara kentongan saka musholla utawa pos ronda mesti keprungu. Iku tandha nek wektu magrib wis teko. Bocah-bocah sing lagi dolanan bal langsung bubar, pada mlaku rikat mulih. Ibu-ibu sing lagi masak langsung nggoleki mukena. Bapak-bapak sing lagi ngopi neng warung langsung mbayar, terus mlaku towards musholla.

Nanging saiki, piye rek? Swara iku wis arang banget keprungu. Malah akeh wong enom sing gak ngerti nek bengen ana tradisi kentong magrib. "Kentongan iku opo to, Cak?" jarene cah enom saiki. Waduh, lara atine ngrungokne iki, lur.

Mari tak crito sithik babagan tradisi sing saiki arep ilang iki. Sambi ngopi, sambi ngeling-eling kenangan biyen.

⚠️ PENTING: Cathetan Sak Durunge Maca

📖 CATHETAN PENTING:

Artikel iki namung kanggo tujuan edukasi lan ngeling-eling kenangan. Admin dukuh ahli budaya, dudu kiai, lan dudu sejarawan. Crita iki dirangkum saka pengalaman pribadi lan obrolan karo warga kampung. Yen sampeyan pengin ngerti luwih jero babagan tradisi lan agama, luwih becik takon karo kiai utawa sesepuh kampung.

🥁 Kentong Magrib Iku Opo Sih, Rek?

1. Kentongan: Alat Musik Saka Kayu Sing Sederhana

Kentongan iku alat musik tradisional sing digawe saka kayu utawa pring (bambu), sing diukir nganti bolong neng tengah'e. Nalika ditabuh nganggo kayu cilik, swarane "duung... duung..." utawa "tak... tak... tak..." gumantung saka jinis'e.

Ana rong jinis kentongan:

• Kentongan Belah: Kayu sing dibelah dawa, swarane "duung" sing ngebaki.
• Kentongan Pring: Saka bambu, swarane luwih cetha lan nyaring.

2. Tradisi Kentong Magrib: Tandha Wektu Ibadah

Biyen, sak durunge adzan magrib digema'ke, wong kampung pada nabuh kentongan dhisik. Iku dadi "pengumuman" nek srengenge wis arep surup lan wektu sholat wis cedhak.

Swara kentongan iku duwe makna sing jero:

• Tandha Wektu: Gampang kanggo wong sing lagi kerja neng sawah utawa ladang, sing gak bisa ndeleng jam.
• Panggilan Ibadah: Ngelingake nek wektu kanggo sowan marang Gusti Allah wis teko.
• Gotong Royong: Sing nabuh kentongan iku giliran warga, biasane bapak-bapak utawa cah enom sing lagi siskamling.

🔍 Bedane Kentong Magrib karo Bedug

Akeh wong sing nyampur aduk kentongan karo bedug. Padahal, loro-lorone iku beda banget, rek.

Aspek	Kentongan	Bedug
Bahan	Kayu utawa pring	Kayu gedhe karo kulit kewan (kebo/sapi)
Ukuran	Cilik, bisa digantung	Gedhe, kudu dijejer neng lantai
Swara	"Duung" utawa "tak" sing cetha	"Dum!" sing ngebaki lan jero
Fungsi Utama	Tandha wektu, siskamling, bahaya	Ngrenggani adzan neng musholla/masjid
Harga	Gratis, gawe dewe ae bisa	Lumayan larang, yuta-jutaan

💔 Kok Bisa Tradisi Iki Mulai Ilang, Rek?

Saiki, swara kentongan wis arang banget keprungu. Malah neng kampung-kampung pinggir kutha Surabaya sing biyene kental tradisi'e, saiki wis sepi. Kenapa bisa ngono, lur? Ana pirang-pirang alesan:

1. Wis Ana Speaker Toa: Saiki musholla wis pada masang speaker gedhe. Adzan bisa keprungu nganti radius pirang-pirang kilometer. Gak perlu maneh kentongan kanggo ngumumake wektu sholat.
2. Wong Wis Pada Duwe Jam & HP: Biyen, wong ngandelake kentongan kanggo ngerti wektu. Saiki, kabeh wong duwe jam tangan utawa smartphone. Wektu sholat malah bisa di-setting dadi alarm.
3. Kurang Regenerasi: Cah enom saiki luwih seneng main HP ketimbang sinau nabuh kentongan. Sing bisa nabuh kentongan saiki mung wong tuwa ae.
4. Dianggep Kuno: Akeh wong sing nganggep kentongan iku "tradisi ndeso" sing gak jaman maneh. Iki sing paling lara ati, rek.
5. Kayu Sing Saya Langka: Gawe kentongan sing apik butuh kayu sing berkualitas. Saiki, kayu sing apik saya angel digoleki lan regane larang.

🔍 Mitos vs Fakta: Seputar Kentongan

Mitos	Fakta
"Kentongan iku namung kanggo siskamling."	Fakta: SALAH. Kentongan duwe akeh fungsi: tandha wektu sholat, tandha bahaya (kebakaran, maling), ngumumake kematian, malah kanggo ngiring tari tradisional.
"Kentongan iku tradisi sing gak penting ing jaman modern."	Fakta: SALAH. Kentongan iku warisan budaya sing nduweni nilai sejarah, sosial, lan spiritual. Iku dadi identitas kampung sing ora bisa diganti karo teknologi.
"Kabeh wong Jawa biyen nabuh kentongan."	Fakta: Ora kabeh. Tradisi kentong magrib iki luwih kuat neng Jawa Timur lan Jawa Tengah. Neng daerah liya, biasane langsung bedug utawa adzan.
"Kentongan iku gampang digawe."	Fakta: Gampang iya, angel iya. Gawe kentongan sing swarane apik butuh keahlian khusus. Ora sembarang kayu bisa digawe kentongan sing apik.

💡 5 Cara Njaga Tradisi Kentong Magrib Supaya Ora Ilang

Yen kita cuek ae, tradisi iki bakal ilang sak selawas'e. Tapi yen kita gelem usaha, isih bisa disimpen kanggo anak putu. Iki pirang-pirang cara sing bisa kita lakoni:

1. Uripake Maneh Neng Musholla: Ajak takmir musholla kanggo nabuh kentongan sak durunge adzan magrib. Gak perlu saben dina, cukup neng dina-dina tertentu (misale Jumat utawa malem Sabtu) kanggo nguri-uri tradisi.
2. Ajarke Cah Enom: Ajak bocah-bocah lan cah enom kanggo sinau nabuh kentongan. Gawe lomba utawa festival kentongan neng kampung. Sing menang diwenehi hadiah, mesti pada seneng.
3. Dokumentasi: Rekam swara kentongan, foto wong sing lagi nabuh, tulis sejarah'e. Simpen neng blog, YouTube, utawa media sosial. Supaya anak putu ngerti nek bengen ana tradisi sing apik banget iki.
4. Festival Budaya: Ajak pemerintah daerah kanggo nggawe festival kentongan. Iki bisa dadi daya tarik wisata lan nguri-uri budaya lokal.
5. Kolaborasi karo Adzan: Kentongan ora perlu diganti karo adzan. Kentongan bisa dadi "pembuka" sak durunge adzan. Dadi, swara kentongan dhisik, terus adzan. Iki kombinasi sing apik banget.

📝 Kesimpulan: Tradisi Iku Dudu Barang Kuno, Tapi Warisan

Rek, kentong magrib iku dudu mung swara kayu sing ditabuh. Iku dadi simbol gotong royong, simbol ibadah, lan simbol identitas kampung. Swara "duung... duung..." iku dadi soundtrack sore hari sing nentremake ati.

Saiki, jaman wis ganti. Teknologi wis maju. Tapi, ora atine kabeh tradisi kuno kudu dibuwang. Ana tradisi sing tetep kudu diuri-uri, amarga iku dadi akar budaya kita. Kentong magrib iku salah siji'e.

Dadi, yen sampeyan krungu swara kentongan, aja langsung dianggep ganggu. Justru, syukuri. Amarga iku tandha nek tradisine urip, budayane isih dijaga, lan kampung'e isih nduweni identitas.

Ayo, rek! Saka kita, kanggo anak putu kita. Supaya benjang, nalika dheweke takon "Biyen kentongan iku opo, Pak?", kita bisa jawab karo bangga: "Iku tradisi apik tenan, Nak. Kowe kudu njaga."

📲 Bagiken artikel iki karo kanca-kanca sing kangen karo swara kentongan

🟢 Bagiken neng WhatsApp

💭 Renungan Penjaga Warung:

Kentong magrib iku ibarat swara ati kampung sing lagi ngomong. "Hei, wong kampung! Aja lupo karo Gusti kang Maha Agung. Aja lupo karo sedulur kang lagi ngenteni neng musholla. Aja lupo karo tradisi sing wis dadi warisan." Saiki, swara iku saya suwe saya sepi. Dudu amarga wong'e wis ora perduli, tapi amarga kita wis kesibukan karo urip dewe-dewe. Mugi-mugi, benjang isih ana sing gelem nabuh kentongan. Mugi-mugi, benangan isih ana sing gelem ngrungokke. Amarga nalika kentongan muni, iku dudu mung swara. Iku dadi panggilan kanggo bali neng ngarep, bali neng ibadah, bali neng jati dhiri.

📌 Cathetan Saka Admin:

Admin blog iki dukuh ahli budaya, dudu kiai, lan dudu sejarawan. Admin namung wong kampung sing kangen karo swara kentongan biyen, terus nulis crita iki saka kenangan lan obrolan karo warga.

Yen ana informasi sing kurang pas utawa kurang jero, nyuwun pangapunten. Kanggo ngerti luwih jero babagan tradisi lan agama, luwih becik takon karo kiai utawa sesepuh kampung.

Oh ya, artikel iki uga direwangi karo kecerdasan buatan (AI) kanggo ngrapikake basa lan susunan'e, supaya gampang diwaca lan enak dinikmati. Tapi inti crita lan roso'e tetep dijaga keaslian'e. Matur nuwun.

📖 Kamus Cilik Suroboyoan:

• Rek: Panggilan khas Suroboyoan kanggo kanca utawa wong sing diajak ngomong (bisa uga diarani "Cak" kanggo lanang, "Ning" kanggo wadon).
• Lur: Sedulur (saudara). Dipakai kanggo nyebut kanca karo rasa akrab.
• Biyen: Dulu (masa lalu).
• Saiki: Sekarang (masa kini).
• Gak: Tidak.
• Wis: Sudah.
• Arang: Jarang.
• Krungu: Dengar.
• Kepungku: Kepanjangan (terlalu panjang).
• Srengenge: Matahari.
• Surup: Terbenam.
• Musholla: Tempat sholat kecil (langgar/surau).
• Takmir: Pengurus musholla/masjid.
• Nabuh: Memukul (kentongan, bedug, dll).
• Cuek: Acuh tak acuh, tidak perduli.
• Nguri-uri: Melestarikan (tradisi, budaya).
• Mugi-mugi: Semoga.
• Njaga: Menjaga.
• Jati dhiri: Diri sendiri (jati diri).
• Nyuwun pangapunten: Mohon maaf (bahasa Jawa halus).

Tag : Ngomong